تصویری از میرزا زین‌العابدین تهرانی (۱۲۶۰-۱۳۲۱) اولین آخوند و امام جمعهٔ فراماسونِ ایران.

اسماعیل رائین وی را اولین روحانی و امام جمعه ای می داند که به فراماسونها پیوست و به عضویت فراموشخانه ملکم خان درآمد. رائین طی سندی که در آن گزارش بلونه ـ سفیر وقت فرانسه ـ به دولت متبوع خود را آورده، پیوستن سید زین العابدین را به فراماسونری عنوان می کند.

بلونه در این گزارش نقش مهم روحانیت را در جامعه گوشزد کرد و خاطر نشان می کند: پیوستن روحانیان به فراماسونری اهمیت ویژه ای دارد ، چون سلاح خطرناکی است که در دست هر کس باشد از آن سوء استفاده خواهد کرد. متاسفانه میرزا زین العابدین بدون در نظر گرفتن اهمیت مسئله و بدون شناخت کافی فراماسونری به این انجمن پیوست .

 در بخشی از این سند آمده است: فراماسونری به وسیله میرزا ملکم خان وارد این منطقه [ایران] گردید و ظرف مدت کمی تمام ناراضیان به ویژه ملاها و سیدها در آن گرد آمدند. پادشاه که در ابتدا با نظر تمسخر بدین تشکیلات می نگریست اکنون نگران به نظر می رسد... افکار عمومی بر ضد ملکم خان است که می خواست شاه را نجات دهد و او حالا برای پیوستن به مردم، خویش را از شاه کنار کشیده است.

ابتدا امام جمعه که رئیس مذهبی است در این راه پیشقدم شده است. با در نظر گرفتن خصایص آسیا، جناب عالی خوب خواهید دریافت که پیوستن امام جمعه به فراموشخانه چه سلاح خطرناکی خواهد بود که به دست شخص کاردان و زیرکی بیفتد و نیز تا چه پایه شاه حق دارد نسبت به این موضوع بدبین و بدگمان باشد.

ملکم از وجود زین العابدین امام جمعه که تمایل به انگلیسی ها داشت و جزء اولین کسانی بود که در نخستین روزهای تشکیل فراموشخانه به آن پیوست، استفاده های سیاسی فراوانی برد.

میرزا آقاخان کرمانی حکایتی در خصوص امام جمعه نقل کرده است که ذکر آن خالی از لطف نیست: امام جمعه تهران به تلاشی عظیم افتاد و بحران سخنش روی داد. طولوزان دکتر را به عیادت وی آوردند. خوردن شراب کهنه تجویز کرد. امام جمعه استیهایش نمود: که اگر بخورم به جهنم خواهم رفت. دکتر گفت: اگر نخورید زودتر خواهید رفت. باده را خوانی حرام و خون مردم را حلال با چنین حالت عجب کز حق بهشتت آرزوست بس شگفتی دارم از این رای و روی تیره، من کز وصال حور عین با روی زشتت آرزوست.

وی در ۱۱ ذی قعده ۱۳۲۱ در سن ۶۱ سالگی مُرد.

منبع: شرح حال رجال ایران (قرن ۱۲، ۱۳، ۱۴ هـ. ش) جلد اول، مهدی بامداد.