مسعود آذر, بیبیسی
از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، چند اثر تاریخی در ایران آسیب دیدهاند. با ادامه درگیری نگرانیها درباره هدف قرار گرفتن میراث فرهنگی از طرف نیروهای آمریکا و اسرائیلی افزایش یافته است و وزیرخارجه ایران سکوت یونسکو را «غیرقابل قبول» خواند.
عباس عراقچی روز پنجشنبه ۲۳ اسفندماه ( ۱۲مارس) در شبکه ایکس نوشت: «اسرائیل آثار تاریخی ایران را بمباران میکند که قدمت برخی از آنها به قرن چهاردهم برمی گردد. چندین اثر ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو مورد هدف قرار گرفتهاند.»
او پرسیده است: «یونسکو کجاست؟ سکوت آن غیرقابل قبول است».
یک روز پیش از این، لازار الوندو آسومو، مدیر مرکز میراث جهانی یونسکو، به خبرگزاری رویترز گفته بود این سازمان «عمیقا نگران نخستین تاثیری است که درگیریها هماکنون بر بسیاری از سایتهای میراث جهانی گذاشتهاند.»
او همچنین گفته بود از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، چهار مورد از ۲۹ سایت میراث جهانی ایران آسیب دیدهاند و یونسکو از همه طرفهای درگیر خواسته است از مکانهای دارای اهمیت فرهنگی حفاظت کنند.
براساس گزارشها تاکنون کاخ گلستان، کاخ موزه چهل ستون، بخشی از بافت تاریخی مرکز تهران، عمارتهایی چون آصف، سالار سعید و خسروآباد در سنندج، کاخ رشک جنان (کاخ استانداری) اصفهان و موزه مردمشناسی و باستانشناسی قلعه فلکالافلاک خرمآباد از جمله جاهایی بودند که براثر بمباران آمریکا و اسرائیل آسیب دیدند .
مدیرکل حفظ، احیاء و مرمت بناها، بافتها و محوطههای تاریخی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری روز سهشنبه گذشته ۱۹ اسفند (۱۰ مارچ) خبر داد که برای حفاظت از گنجینههای فرهنگی و تاریخی، «سپر آبی» در بیش از ۱۲۰ موزهها و برخی بناهای تاریخی ایران نصب شده است.
«سپر آبی» علامتی بینالمللی است که بر اساس کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه روی بناها و مکانهای فرهنگی نصب میشود تا در زمان جنگ بهعنوان آثار تحت حفاظت شناخته شوند.
محسن طوسی به خبرگزاری ایرنا درباره کاخ گلستان گفته بود: «کاخ گلستان بر اثر ترکشها و موج انفجار حمله ائتلاف اسرائیل و آمریکا به (کلانتری) میدان ارگ به شدت آسیب دیده است و این بهانه که به کلانتری حمله شده پذیرفته نیست».
حدود هشت ماه پیش در جریان جنگ ۱۲ روزه میان اسرائیل و ایران گزارش و خبری مبنی بر تخریب میراث فرهنگی منتشر نشد.
در دیماه ۱۳۹۸ ( ۴ ژانویه ۲۰۲۰) پس از کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران در عراق، دونالد ترامپ، در دور اول ریاست جمهوریاش در شبکه ایکس تهدید کرد در صورتی که مقامهایی ایرانی بخواهند انتقام بگیرند «ما ۵۲ سایت ایران (معادل ۵۲ گروگان آمریکایی در اوایل انقلاب ایران)، که برخی دارای ارزش و اهمیت بالا برای ایران و فرهنگ ایرانی هستند را در تیررس داریم، و به این اهداف و خود ایران، به سرعت و به شدت حمله خواهد شد. آمریکا دیگر هیچ تهدیدی را تحمل نمی کند!»
یونسکو در همان زمان به سخنان دونالد ترامپ واکنش نشان داد و با یادآوری عضویت آمریکا در کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه تاکید کرد که آمریکا نسبت به میراث فرهنگی مردم ایران تعهد بینالمللی دارد.
چرا آثار تاریخی نباید هدف قرار بگیرند؟
آسیب دیدن بناهای تاریخی مانند کاخ «چهلستون» تنها به یک ساختمان محدود نمیشود؛ چنین رویدادهایی اغلب ضربهای به هویت و حافظه تاریخی یک جامعه تلقی میشوند و این نگرانی تنها به ایرانیها محدود نیست.
پس از ویرانیهای گسترده میراث فرهنگی در جنگ جهانی دوم، جامعه جهانی تصمیم گرفت قانونی مشترک برای حفاظت از این آثار تدوین کند. نتیجه این تلاش، کنوانسیون ۱۹۵۴لاهه بود. ایران پنج سال بعد با تائید مجلس شورای ملی، در ۲۲ فوریه ۱۹۵۹ (۱۳۳۷/۱۲/۰۳) به این کنوانسیون پیوست.
پیام اصلی این توافق این است که آثار فرهنگی تنها متعلق به یک کشور نیستند؛ بلکه بخشی از میراث مشترک بشریت به شمار میروند و باید حتی در سختترین شرایط، یعنی در زمان جنگ، از آنها محافظت شود.
کنوانسیون از دولتها میخواهد که حفاظت از میراث فرهنگی را از زمان صلح آغاز کنند. این یعنی کشورها باید فهرستی از آثار مهم تاریخی، هنری و مذهبی خود تهیه کنند، برای حفاظت از آنها برنامه اضطراری داشته باشند و نیروهای نظامی خود را با قوانین مربوط به حفاظت از میراث فرهنگی آشنا کنند.
قوانین بینالمللی تاکید دارند که طرفهای درگیر جنگ باید از آسیب رساندن به آثار تاریخی خودداری کنند. بر اساس این کنوانسیون، استفاده نظامی از بناهای تاریخی ممنوع است؛ یعنی هیچ کشوری حق ندارد یک بنای تاریخی، موزه یا مکان مذهبی را به پایگاه نظامی، انبار مهمات یا محل استقرار نیروهای خود تبدیل کند، چنین کاری نهتنها این آثار را در معرض خطر قرار میدهد، بلکه ممکن است باعث شود طرف مقابل نیز آن مکان را هدف قرار دهد.
از سوی دیگر از نگاه حقوق بینالملل، غارت، سرقت یا تخریب عمدی آثار فرهنگی میتواند جنایت جنگی محسوب شود >>>
نظرات