حسام محبوبی، بی بی سی
همزمان با اعتراضات سراسری ایران تصاویری از حمله به اماکن مذهبی و تخریب و آتش زدن تعدادی از مساجد منتشر شد. حکومت این اقدامات را به معترضان و حتی سرویسهای جاسوسی خارجی نسبت داد.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، روز شنبه ۲۷ دی ۱۴۰۴ در یک سخنرانی مدعی شد که در جریان اعتراضات سراسری «۲۵۰ مسجد» تخریب شدهاند. او عاملان این اقدامات را «پیادهنظام دشمن» خواند و گفت ماموریت آنها «حمله به اماکن، منازل، ادارات و مراکز صنعتی» بوده است.
به گفته او، «عوامل نادان و ناآگاه» با هدایت «عوامل خبیث و آموزشدیده» دست به «کارهای بد و جنایات بزرگ» زدند و «با آسیب زدن به مردم، چند هزار نفر را به قتل رساندند.»
با توجه به قطع اینترنت رسانهها نمیتوانند مستقلا تعداد مساجدی که هدف حمله قرارگرفتند را تایید کنند.
پیشتر مسعود پزشکیان، رییسجمهور ایران، در سخنانی تلویزیونی، مدعی شده بود کسانی که مساجد را آتش زدهاند «در داخل و خارج آموزشدیده بودند» و «تروریست» بودند.
این اولین بار نیست که جمهوری اسلامی معترضان را با القابی چون «اغتشاشگر»، «تخریبگر» و «تروریست» و مرتبط با سرویسهای امنیتی خارجی توصیف میکند.
روایت یکطرفه حکومت در شرایط سانسور
رسانههای حکومتی تصاویر و فیلمهایی از مساجد و حسینیههای سوخته در ایران از جمله مسجد «امام صادق» در فلکه اول صادقیه و مسجد ابوذر در منطقه ۱۷ تهران منتشر کرده و آن را به «مزدوران موساد» نسبت دادهاند.
اما منابع مستقل و سازمانهای حقوق بشری در سالهای اخیر، همواره به آمارها و ادعاهایی که حکومت درباره انواع اعتراضات سراسری و پیامدها و تلفات آنها در ایران مطرح کرده، با دیده تردید نگاه کردهاند، زیرا در شرایط سانسور شدید و انحصار مطلق اطلاعرسانی، امکان راستیآزمایی این ادعاها از طرف کارشناسان مستقل وجود ندارد.
سعید پیوندی، جامعهشناس و استاد دانشگاه لورن در نانسی فرانسه، به بیبیسی فارسی گفت: «هنوز واقعا با اطمینان نمیتوان گفت که حمله به مساجد به دست نیروهای معترض صورت میگیرد.»
آقای پیوندی به روایات جمهوری اسلامی درباره حملههای پیشین به اماکن مذهبی در ایران اشاره میکند. در جریان اعتراضات مشهور به «جنبش سبز» هم اتهاماتی از این دست در رابطه با روز عاشورا مطرح شد. در مورد حادثه مرگبار بمبگذاری در حرم امام هشتم شیعیان در مشهد (سال ۱۳۷۳) هم «شاهد همین سناریوسازی امنیتی بودیم اما بعدها معلوم شد نسبت دادن بمبگذاری در آن زمان به سازمان مجاهدین، به کلی نادرست بوده است.»
در کلیپی مربوط به سال ۲۰۲۱ که در جریان اعتراضات به صورت آنلاین فراگیر شده، محمود احمدینژاد، رئیس جمهور سابق، میگوید که نیروهای لباس شخصی به خشونت - از جمله آتش زدن اموال عمومی - دامن زدهاند تا سرکوب شدید معترضان را توجیه کنند.
به عقیده آقای پیوندی، اگر حکومت در ادعاهای خود صادق باشد، باید درباره این گونه اقدامات تخریبی «کمیته حقیقتیاب با شرکت افراد بیطرف» تشکیل دهد تا ابعاد آنها معلوم شود.
علیرضا منافزاده، پژوهشگر تاریخ و نویسنده در فرانسه، نوع و گستردگی حملههای اخیر به مساجد و اماکن مذهبی در ایران را «پدیده جدید» میداند.
او اعتقاد دارد که بعید نیست معترضان چنین اقداماتی را انجام داده باشند: «به این دلیل که مسجد در واقع به یک نهاد بسیج دستگاه سرکوب در دست جمهوری اسلامی تبدیل شده و به هر حال مردم الان به مساجد نگاه مساعد ندارند و این کاملا طبیعی است. چون مردم با قدرت، با جمهوری اسلامی درگیر هستند، به نهادها و نمادهایش حمله میکنند.»
در طول چهار دهه، مساجد و دیگر اماکن مذهبی به نمادی از ساختار قدرت جمهوری اسلامی تبدیل شدهاند. بسیاری از مساجد وابسته به دولت، پایگاههای نیروی شبهنظامی بسیج نیز هستند که وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است.
«استفاده ابزاری» برای «تحریک احساسات مذهبی»
چرا حکومت مسئله تخریب مساجد را علیه معترضان برجسته میکند و اساسا مردم ایران که بر اساس آمارها، اعتماد چندانی به رسانههای حکومتی ندارند، باید تحتتاثیر این مسئله قرار بگیرند؟
آقای پیوندی معتقد است مخاطب این نوع «تبلیغات حکومتی» در وهله اول هوادارانش هستند و بعد گروههای خاموش که هنوز نظارهگر این جنبش اعتراضی هستند و در پیوستن به آن دچار تردیدند.
او میگوید که انگیزه اصلی حکومت از برجسته کردن این اقدامات «تحریک احساسات مذهبی افراد» علیه مخالفان و «شیطانی جلوه دادن اهداف» آنهاست، یا «زدن برچسب ضدمذهبی یا بیدینی» به معترضان.
حسن یوسفی اشکوری، پژوهشگر علوم دینی ساکن آلمان، در گفتوگو با بیبیسی فارسی، به «استفاده ابزاری» حکومت از این موضوع اشاره میکند و میگوید که جمهوری اسلامی از این راه تلاش میکند مخالفانش را «تخریب» و آنان را «دشمن اسلام، قرآن و مسجد» معرفی کند >>>
نظرات